قرص دوتاستراید : امیدهای جدید

دوتاستراید (Dutasteride) همچون فیناستراید در ابتدا جهت درمان هیپرتروفی پروستات معرفی شد. دوتاستراید در رابطه با این کاربرد خود تائیدیه ی FDA را کسب کرد و اکنون با نام تجاری آوودارت (Avodart) به فروش میرسد. آزمایشات FDA بر روی اثرات دوتاستراید در رابطه با جلوگیری از ربزش موی مردانه بنا به دلایل نامعلومی توسط GSK (معرفی کننده ی دوتاستراید( لغو شد، به هر حال به نظر نمیرسد این اقدام GSK به دلیل مشکلات دارویی یا اثرات سوء دوتاستراید باشد چون این دارو هم اکنون توسط بیماران برای عارضه ی پروستات طبق نظارت FDA به صورت گسترده مصرف میشود. دوتاستراید بر خلاف فیناستراید بر روی هر دو تیپ آنزیم ۵ آلفا ردوکتاز عمل میکند از اینرو قابل پذیرش است که این دارو اثربخشی بهتری را نسبت به فیناستراید بر روی فرآیند ریزش موی مردانه داشته باشد.

در حال حاضر دوتاستراید به صورت کپسولهای نیم میلی گرمی توسط GSK عرضه میشود. جهت انتخاب این دوز مطالعات در چندین فاز و با مقادیر مختلف انجام شد. مقادیر ۲/۵ و ۵ میلی گرم دوتاستراید DHT سرمی را به صورت ۱۰۰% کاهش داد، در مقابل فیناستراید با دوز ۵ میلی گرم تنها ۷۰% این اثربخشی را داشت. در دوز نیم میلی گرم دوتاستراید همچنان موفق شد DHT سرمی را به میزان ۹۰% و DHT ناحیه ی رویش موی سر را ۵۵% کاهش دهد. قبل از توقف مطالعات توسط GSK دو فاز تحقیق در DFA بر روی اثرات دوتاستراید در ریزش موی مردانه انجام شد. در مطالعات فاز دوم که به مدت ۶ ماه در سان فرانسیسکو و بر روی ۴۱۶ مرد ۲۱ تا ۴۵ سال انجام گرفت ثابت کرد که آنزیم تیپ یک ۵ آلفا ردوکتاز نیز در ریزش موی مردانه نقش دارد. دوتاستراید قابلیت مهار هر دو تیپ این آنزیم را داراست و همین نوید تازه ای است. در این تحقیقات همچنین مشخص شد جهت اثرگذاری فیناستراید بر تیپ یک این آنزیم دوز بسیار بالایی مورد نیاز است در حالی که دوتاستراید در مورد هر دو تیپ با دوز اندکی قادر به اثرگذاری است. در این تحقیقات مشخص شد تیپ یک آنزیم آلفا ردوکتاز یکی از عوال اصلی افزایش DHT در ناحیه ی رویش موی سر است و از اینرو اثربخشی دوتاستراید نسبت فیناستراید در این مورد میتواند تا حد قابل توجهی بیشتر باشد.

عوارض قابل ذکر برای دوتاستراید دقیقا همان مواردی است که برای فیناستراید ذکر شد با این تفوت که به دلیل شدت عمل بیشتر و تاثیر دوتاستراید بر آنزیم تیپ یک، شدت عوارض نیز افزایش یافته، در مواردی بزرگی سینه و عوارض آلرژیک مثل بزرگ شدن لبها و صورت گزارش شده است. تا کنون از تولید این محصول دارویی در داخل کشور گزارش یا خبری در دست نیست، محصول اصلی نیز در موارد محدود و با قیمت نامناسب یافت میشود لذا با توجه به عملکرد تکمیلی دوتاستراید نسبت به فیناستراید توصیه میشود فعلا با مشورت پزشک فیناستراید به عنوان درمان استفاده شده و در زمان مناسب با قطع مصرف فیناستراید، دوتاستراید را جایگزین نمایید.

توضیحات تکمیلی در مورد فیناستراید و دوتاستراید
در برخی افراد در ابتدای استفاده از این دو دارو پدیده ای به نام “ریزش آغازین” گزارش شده، این پدیده با شروع تغییر میزان DHT بروز مینماید و نشانه ی پاسخگویی بدن شما به درمان از طریق این دو دارو است، این به نوبه ی خود خبر خوبی است چون خیال شما را از جهت اثربخشی دارو راحت میکند، پس از چند هفته این پدیده رفع شده و رویش مجدد موها آغاز میشود، این پدیده در مورد افراد محدودی اتفاق می افتد، از اینرو چنانچه این علائم ریزش آغازین را مشاهده نکردید دال بر عدم پاسخگویی بدن شما به فیناستراید یا دوتاستراید نیست.

قبل از اینکه برای جلوگیری از ریزش موی سرتان شروع به استفاده از این دو دارو کنید باید بدانید که DHT نقش مهمی را در بدن انسان بازی میکند. با وجود بیش از ۱۰ سال تحقیق بر روی اثرات مرموز DHT هنوز ابهامات زیادی در مورد آن وجود دارد. به همین دلیل مشورت با پزشک برای هر کسی که قصد استفاده از این داروها را دارد ضروری به نظر میرسد، فیناستراید در حال حاضر به نظر بهترین درمان میباشد که افراد میتوانند به تنهایی یا همراه با محلول ماینوکسیدیل بنابر شرایط کاری و زندگی خود استفاده کنند، معمولا خوردن یک قرص در شبانه روز کار سختی نیست. برای اینکه متوجه شوید فیناستراید برای شما کار میکند حداقل یکسال مصرف ضروری است، پس از آن با مشورت پزشک میتوانید به جایگزینی آن با دوتاستراید فکر کنید. در ضمن به خاطر بسپارید که این دو دارو به طور کلی نقش بازدارنده دارند، به این معنی که هیچ تضمینی در مورد رویش مجدد موهای ریخته شده وجود ندارد پس سعی کنید پیش از اینکه کار به جاهای باریک بکشد درمان را با مشورت پزشک آغاز کنید، در غیر این صورت احتمالا باید از شیوه هایی مثل پیوند و کاشت مو استفاده کنید. چنانچه شرایط خرید و استفاده از دوتاستراید در داخل کشور به خوبی فیناستراید فراهم شد با توجه به اثرات بهتر آن همانطور که گفته شد میتوان مصرف فیناستراید را قطع کرد و از دوتاستراید استفاده کرد.

شانه ی لیزری مو : اثربخش، اما گران
در رابطه با راه حل های مبارزه با ریزش موی مردانه اما وسایل لوکس تری هم تولید شده است. شانه ی لیزری مو با نام تجاری HairMax تنها محصولی از این دست است که گواهی تائیدیه ی FDA و CE را در دست دارد. طبق ادعای سازندگان، این دستگاه قادر است با استفاده از اشعه ی لیزر به تحریک پوست سر جهت رویش مجدد و جلوگیری از ریزش مو بپردازد. در بیمارانی که درمانهای دارویی (قرصها) جوابگوی روند مبارزه نبوده اند استفاده از این شانه میتواند اثربخش باشد. طبق ادعای سازنده، نحوه ی استفاده بدین صورت است که هر هفته ۳ الی ۵ بار و هر نوبت حدود ۱۰ الی ۲۰ دقیقه استفاده ی از این شانه میتواند رویش مجدد موهای ترمینال را به همراه داشته باشد. طبق تحقیقات کلینیکی، حدود ۹۰% از افرادی که در مطالعات حضور داشته اند (۳۰ الی ۶۰ سال سن) بعد از یک دوره ی ۶ ماهه افزایش قابل توجهی را در رویش موهای ترمینال در سرشان داشته اند، این تحقیقات نشان میدهد که اثر گذاری این شانه تنها بر روی الگوی ریزش مردانه (نوعی که در مورد آن بحث میکنیم) ثابت شده است. بعد از ۳ ماه استفاده باید اولین اثرات ظاهر شود و بین ۶ تا ۱۲ ماه برای شروع رویش موها زمان لازم است. استفاده از این دستگاه با توجه به رواج کم آن و عدم وجود تحقیقات قابل استناد توصیه نمیشود، ضمن اینکه اثربخشی این دستگاه نیز به مانند داروها و محلول ماینوکسیدیل تنها با استفاده ی مدام العمر تضمین میشود. قیمت این دستگاه در حدود ۵۵۰ دلار در خارج از کشور گزارش میشود، در داخل کشور شرکتی به نام “شرکت تجاری ایرانیان” ظاهرا عمده توزیع کننده ی آن است. تا کنون نمونه ی عینی از استفاده و نتیجه بخشی این محصول در داخل کشور مشاهده نشده است.

1) علل ريزش مو در آقايان

برای اينکه انواع گوناگون ريزش مو و درمان های موجود برای آنها را در آقايان بهتر مورد بررسی قرار دهيم بهتر است که ريزش مو درآقايان را از نظر علت به دو نوع تقسيم نماييم:

الف) ريزش مو بصورت موضعی در آقايان

در اين حالت فقط يک تکه از پوست سر بصورت معمولاً دايره ای و با حدود مشخص دچار ريزش مو می شود. اين نوع ريزش مو را می توان به دو زيرگروه طبقه بندی نمود:
1) ريزش موی موضعی بدليل جوشگاه (اسکار) بيماری های قبلی (Scarring localized alopecia)
2) ريزش موی موضعی بدون وجود جوشگاه (Non-scarring localized alopecia).
يکی از بيماريهای مهم و شايع در زيرگروه دوم بيماری آلوپسی آره آتا (Alopecia areata) است. در اين عارضه بطور ناگهانی قسمت های گردی شبيه سکه از پوست سر خالی از مو شده در حاليکه پوست قسمت خالی از مو کاملاً نرمال بوده و دارای بيماری نمی باشد. درمان اين بيماری تزريق کورتون در موضع بوده و کاشت موی طبيعی بدرد آن نمی خورد.

    آلوپسی آره آتا

علل بوجود آورنده زيرگروه اول بسيار متنوع بوده و برخی از آنها عبارتند از:
بيماری های پوستی مانند: لوپوس پوستی (DLE) وليکن پلانوس
بيماريهای غيرپوستی مانند: اشعه درمانی پوست برای انواع سرطان ها، آسيب هايي که به پوست وارد می شود از قبيل سوختگی ها و جراحات گوناگون پوست و غيره.
درکليه اين حالات وقتي که جريان فعال ريزش مو در اثر بيماری که علت ريزش مو است، متوقف شد می توان اقدام به کاشت موی طبيعی نمود و معمولاً پاسخ درمانی خوبی بوجود خواهد آمد.

  آلوپسی اسکارگذار

گاهی مواقع جوشگاه هايي در محل بخيه ها بعد از اعمال جراحی رخ می دهد (مثلاً در خط موها پس از عمل جراحی کشيدن پوست = Face lift) و گاهی نيز بدليل کشش مداومی که بر موها وارد می شود (مثلاً بدليل کِش و يا تِل سر) موها دچار ريزش می شوند (به اين حالت آلوپسی ناشی ازکشش = Traction alopecia گفته می شود). هردوی اين بيماری ها بخوبی به کاشت موی طبيعی پاسخ می دهند.

ب) ريزش موی با طرح مردانه

اين حالت شايعترين نوع ريزش مو در آقايان بوده و بدان طاسی با طرح مردانه و يا از نظر علمی آلوپسی آندروژنتيک (Androgenetic alopecia) گفته می شود. در اين بيماری فوليکول های مو در سر که در حال ساختن موهای سالم و ترمينال (کلفت) هستند، تحت تأثير عوامل سه گانه ژنتيک، هورمون های مردانه و زمان به تدريج شروع به ساختن موهای ضعيف تر، نازک تر، کوتاه تر و شکننده تر می کنند. بدين فرآيند در اصطلاح مينياتوری شدن موها (Miniaturization) گفته می شود. موهای ضعيف فوق در نهايت بسيار کوچک، باريک و تقريباً ناپيدا شده (به اين موهای ولوس Vellus گفته می شود) و در نهايت فوليکول اين مو مرده و از بين می رود و ديگر مويي از آن بوجود نمی آيد.

عوامل درگير در طاسی با طرح مردانه عبارتند از:

A) ژنتيکبدون زمينه ژنتيکی مثبت طاسی با طرح مردانه رخ نمی دهد. لازم به ذکر است که تعداد زيادی ژن در اين بيماری دخالت داشته و در اصطلاح اين بيماری پلی ژنيک است. برخلاف عقيده رايج در بين مردم ژن های مسبب طاسی با طرح مردانه برروی کروموزوم های جنسی (يعنی کروموزوم های X و Y) قرار ندارند و اين بدين معنی است که ژن های مسئول اين عارضه می توانند هم از پدر و هم از مادر به ارث برده شوند ولی بدلايل ناشناخته تأثير ژنی که از سمت مادری فرد به ارث برده شده است بيشتر از سمت پدری می باشد.
از نظر علم ژنتيک ژن مسئول طاسی با طرح مردانه از نوع ژن غالب می باشد ولی با اين حال صرف حضور اين ژن در نقشه ژنتيکی يک مرد به معنی طاس شدن وی درآينده نبوده و به اصطلاح اين ژن بايستی دارای توانايي بروز (Expression) در فرد باشد. عوامل مهمی که در قابليت بروز ژن مسئول طاسی دخالت دارند عبارتند از وجود هورمون های مردانه و عامل زمان اگر چه عوامل کم اثرتر ديگر مثل استرس و غيره هم در رخداد آن دارای تأثير هستند. به زبان ساده ترممکن است مردی دارای پدر و عموی کاملاً طاس بوده ولی دچارطاسی نشود به اين دليل که ژن طاسی را به ارث نبرده است و يا اينکه ژن را به ارث برده ولی اين ژن دارای قابليت و توانايي بروز در فرد نمی باشد.
در حال حاضر هيچکدام از ژن های مسئول طاسی با طرح مردانه شناسايي نشده اند و لذا هر گونه درمان مبتنی بر مهندسی ژنتيک برای درمان طاسی با طرح مردانه تا آينده نه چندان نزديک منتفی است. 

B) هورمون های مردانه
هورمون يک ملکول شيميايي بسيار قدرتمند است که به مقدارخيلی کم توسط غددگوناگون بدن (مانند تيروئيد، تخمدان ها، بيضه ها و غيره) ساخته شده و وارد جريان خون می شود. هورمون ها از طريق جريان خون به سراسر بدن رسيده و اثرات خود را به طرز وسيعی در همه بدن اعمال می نمايند.
هورمون های جنسی مسئول بروز صفات جنسی در مرد و زن در زمان بلوغ بوده و از تخمدان ها (درموردخانم ها) و بيضه ها (درموردآقايان) ترشح می شوند.
هورمون های جنسی مردانه را بطور کلی آندروژن (Androgen) می نامند و مهمترين آندروژن تستوسترون (Testosterone)می باشد. تستوسترون پس از تبديل به هورمون ديگری به نام دی هيدروتستوسترون (DHT) اثرات هورمونی مخصوص خود را اعمال می نمايد. ميزان ترشح آندروژن ها در زمان بلوغ در آقايان به شدت افزايش يافته و اين هورمون ها موجب بروز علائم مردانگی، کلفت شدن صدا، رشد ريش و سبيل، بوی خاص عرق بدن و تغييرات ديگر می گردند.
آندروژن ها در کنار بروز صفات مردانگی و جنسی همچنين باعث بروز آکنه (جوش غرور جوانی) و شروع طاسی با طرح مردانه می گردند.
همانطورکه گفته شد مهمترين ارگان ترشح کننده آندروژن ها بيضه درآقايان است ولی بايستی متذکر شدکه آندروژن ها در هر دو جنس مذکر و مؤنث از غدد آدرنال (که در بالای کليه ها قراردارند) نيز ترشح شده و در خانم ها همچنين مقدار کمی مواد با عملکرد شبيه آندروژن ها از تخمدان ها ترشح می گردند و به همين دليل طاسی با طرح مردانه گاهی در شرايط خاص در خانم ها هم مشاهده می شود.
جالب توجه است که بدانيد موهای زير بغل و ناحيه تناسلی تحت تأثير تستوسترون بوده در حاليکه رشد موهای ريش، ظهور مو در بينی وگوش (که بيشتر در سن بالا ديده می شود) و طاسی باطرح مردانه بدليل وجود هورمون DHT رخ می دهند. همچنين بايستی متذکر شدکه رشد موهای سر ارتباطی به وجود يا عدم وجودآندروژن ها نداشته بلکه فقط ريزش آنها است که بدليل حضور آندروژن ها رخ می دهد.

C) زمان
وجود صرف هورمون های مردانه و ژنتيک مثبت به تنهايي برای بروز طاسی با طرح مردانه کافی نبوده و با شروع بلوغ در فرد بايستی زمان کافی گذشته و فوليکول های موها بطور مداوم در معرض تماس با هورمون های مردانه باشند تا طاسی اتفاق بيافتد. سن شروع طاسی با طرح مردانه در هر شخص متفاوت با ديگری است و بستگی به ميزان بروز ژنتيک مثبت وی، غلظت هورمون های مردانه در جريان خون او و عوامل ناشناخته ديگر دارد.
حتی وقتی که روند طاسی با طرح مردانه آغاز شد معمولاً با سرعت ثابت به پيش نرفته و سرعت پيشرفت آن در زمان های گوناگون کندی و تندی را نشان می دهد و حتی گاهی برای مدت زمانی بطور کلی متوقف می شود. سرعت پيشرفت و متوقف شدن طاسی با طرح مردانه در افراد گوناگون متفاوت بوده و علل آن عمدتاً ناشناخته هستند ولی اين نکته آشکار است که با افزايش سن بطور کلی از ميزان موهای شخص کاسته می شود حتی اگر وی دارای زمينه مساعد ژنتيکی و ساير فاکتورهای مستعد کننده برای بروز طاسی با طرح مردانه نباشد. حتی منطقه ای که از آن برای کاشت موی طبيعی بعنوان ناحيه دهنده (Donor zone) استفاده می شود و هميشه گفته می شود که اين منطقه دارای موهای دائمی (Permanent hair) خواهد بود نيز از اين قاعده کلی مستثنی نبوده و به مرور زمان دچار کاهش مو می شود ولی خوشبختانه اين امر در مورد اين منطقه خيلی دير رخ داده و لذا معمولاً حتی تا سنين کهولت نيز شخص اين موها را کم و بيش خواهد داشت و مشکلی پيش نمی آيد.

2) ارزيابی ريزش مو درآقايان

اولين قدم در ارزيابی منطقی طاسی با طرح مردانه اين است که وضعيت فعلی موهای شخص را با عکس های چند سال قبل وی مقايسه کنيم. اين مقايسه می تواند تخمينی از ميزان موهای از دست رفته و سرعت پيشرفت طاسی را به دست دهد. بخش مشکل سر از نظر ارزيابی توسط فرد قسمت پشت سر (ورتکس) است زيرا مشاهده آنها توسط خود شخص بسيار مشکل می باشد. استفاده از دوربين عکاسی در اين موارد مفيد است.
قدم بعدی ويزيت توسط دکتر علی وفائی (که متخصص ترميم موی طبيعی است) می باشد. دراين مرحله گرفتن شرح حال دقيق و معاينه کامل سر می تواند ميزان و شدت طاسی و سرعت پيشرفت آنرا معلوم نمايد و در ضمن با در نظرگرفتن برخی فاکتورها در تاريخچه خانوادگی شخص می توان حدس زد که سرعت و شدت طاسی وی در آينده به چه ميزان خواهد بود. دکتر وفائی با استفاده از وسيله ای به نام « تراکم سنج مو (Hair Densitometer) » تراکم موهای شخص در مناطق گوناگون سر را مشخص نموده و بدين ترتيب در معاينات بدی در آينده می توان فهميدکه در هر بخش از سر شخص چه ميزان از موها نسبت به موقعيت فعلی وی از دست رفته است. اگر تصميم به درمان با محلول موضعی ماينوکسيديل گرفته شود، همين معاينات را بايستی 12 – 6 ماه بعد تکرار کنيم.
قدم بعدی اين است که وضعيت فعلی طاسی فرد بايک طبقه بندی استاندارد مقايسه شود تا ببينيم او در کدام گروه قراردارد. اين طبقه بندی توسط دکتر O`Tar Norwood ابداع شده ودرحال حاضردرهمه دنيا مورداستفاده قرارمی گيرد. دراين طبقه بندی هفت گروه اصلی و پنج گروه فرعی (بنام واريانت A) وجود دارد.

    دکتر O`Tar Norwood

تقسيم بندی نوروود (Norwood) برای ريزش موی آقايان

در سال 1975 دکتر اوتار نوروود (که متخصص پوست و جراح کاشت مو بود) بر اساس کارهای قبلی دکتر هاميلتون طبقه بندی استاندارد طاسی با طرح مردانه را ابداع نمود که اکنون در همه دنيا مورد قبول بوده و استفاده می شود. او طاسی با طرح مردانه (آلوپسی آندروژنتيک) را به دو گروه تقسيم کرد:
الف) فرم عادی که در آن ريزش مو از دو منطقه جلوی سر (شقيقه ها) و قله سر شروع شده و بتدريج اين دو منطقه طاس با همديگر يکی می شوند.
ب) واريانت A که در آن ريزش مو از جلو شروع شده و بتدريج به سمت عقب پيشروی می کند. اين فرم طاسی با طرح مردانه از شيوع کمتری نسبت به فرم عادی در مردان برخوردار است.
ريزش مو بدلايل غيرژنتيکی دارای نما و شکل های متفاوتی بوده و در اين طبقه بندی گنجانيده نمی شوند.

منبع:

http://www.iranhaircenter.com/Hair%20Loss%20in%20Men-f.htm

کاشت موی طبیعی فقط برای آقایان نبوده و در مورد خانم ها نیز کاربرد دارد. امروزه با استفاده از تکنیک های پیشرفته و جدید کاشت موی طبیعی می توان انواع ریزش مو در خانم ها را در حد قابل قبول و مطمئن و با نتایج خوب درمان نمود.
در مورد کاشت موی طبیعی در خانم ها ذکر این نکته مهم است که بهترین نتیجه برای خانمی بدست می آید که در منطقه دهنده دارای موهای ضخیم و باتراکم کافی بوده و طاسی وی در منطقه گیرنده قابل ملاحظه باشد و در مورد ریزش مو بصورت گسترده (دیفیوز) در خانم ها همیشه نتایج خوب و قابل قبول بدست نمی آید.
برای بررسی ریزش مو در خانم ها می توان آن را به سه نوع تقسیم بندی کرد:

۱) ریزش مو بصورت موضعی در خانم ها

ریزش مو بصورت موضعی در خانم ها را می توان به دو دسته دارای جوشگاه (اسکار) و بدون جوشگاه (اسکار) تقسیم نمود. آلوپسی آره آتا از بیماری های دسته دوم می باشد. این عارضه ژنتیکی و جزء گروه بیماریهای اتوایمیون است که در آن بصورت ناگهانی قسمت های گردی از پوست سر (و گاهی ابرو، مژه، سبیل و ریش) بطور کامل طاس شده در حالیکه پوست قسمت بدون مو کاملاً طبیعی است. درمان ین بیماری تزریق کورتون در موضع بوده و کاشت موی طبیعی مناسب نخواهد بود.

                                                                                    آلوپسی آره آتا در پوست سر

                                                                                       فرم شدیدتر آلوپسی آره آتا

از دیگر اشکال دسته دوم می توان به بیماری آلوپسی ناشی از کشش مو (Traction Alopecia) مثلاً بدلیل محکم بستن موها با تل مو و یا بافتن محکم موها و بیماری تریکوتیلومانیا (در این بیماری شخص بدلیل مشکلات روانی و عصبی موهایش را مرتباً می کند) اشاره کرد که هر دوی آنها به کاشت موی طبیعی جواب می دهند.

                                                                                            تریکوتیلومانیا

علل بوجودآورنده دسته دارای جوشگاه (اسکار) بسیارمتنوع بوده و برخی ازآنها عبارتنداز:
بیماری های پوستی مانند: لوپوس پوستی (DLE) ولیکن پلانوس
بیماریهای غیرپوستی مانند: اشعه درمانی پوست برای انواع سرطان ها، آسیب هیی که به پوست وارد می شود از قبیل سوختگی ها و جراحات گوناگون پوست و غیره.
درکلیه ین حالات وقتیکه جریان فعال ریزش مو در اثر بیماری که علت ریزش مو است، متوقف شد می توان اقدام به کاشت موی طبیعی نمود و معمولاً پاسخ درمانی خوبی بوجود خواهد آمد.

                                                                                          آلوپسی اسکارگذار

گاهی مواقع جوشگاه هیی در محل بخیه ها بعد از اعمال جراحی رخ می دهد (مثلاً در خط موها پس از عمل جراحی کشیدن پوست = Face lift) و گاهی نیز بدلیل کشش مداومی که بر موها وارد می شود (مثلاً بدلیل کِش و یا تِل سر) موها دچار ریزش می شوند (بدین حالت آلوپسی ناشی از کشش = Traction alopecia گفته می شود). هر دوی ین بیماری ها به خوبی به کاشت موی طبیعی پاسخ می دهند.

2) ریزش مو بصورت طرح دار در خانم ها (آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه)

کلاً 20 درصد خانم ها گرفتار این فرم ریزش مو هستند. از نظر آماری 3 درصد خانم های 29 – 20 ساله، 17 درصد خانم های 49 – 30 ساله، 25 درصد خانم های 69 – 50 ساله، 28 درصد خانم های 79 – 70 ساله و 28 درصد خانم های 89 – 80 ساله دچار این فرم ریزش مو می باشند. با مطالعه این ارقام مشخص می شود که شیوع آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه با شروع یائسگی و پس از آن در خانم ها افزایش پیدا می کند.
در آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه، ریزش مو در خانم مبتلا دارای طرحی شبیه آقایان است یعنی شروع طاسی از جلو و طرفین سر و یا قسمت ورتکس (قله سر) بوده و پیشرفت آن هم مانند طاسی با طرح مردانه می باشد. علل این فرم ریزش مو در خانم ها همان علل طاسی با طرح مردانه در آقایان (ژن، هورمون ها و سن) است و مانند آقایان ژن مسبب آن می تواند از طرف مادری یا پدری به ارث برده شود و بروز (Expression) این ژن نیز بستگی به وجود هورمون های مردانه (آندروژن ها) در خانم مبتلا دارد.
با وجود این شباهت ها، طرح ریزش مو در خانم های دارای این بیماری با طرح ریزش مو در آقایان دارای آلوپسی آندروژنتیک بسیار متفاوت می باشد. علل این تفاوت بدرستی شناخته نشده اند ولی به احتمال زیاد مهمترین آنها پایین بودن سطح هورمون مردانه به نام تستوسترون بطور کلی در خانم ها (نسبت به آقایان) است. همانطور که می دانید تستوسترون در بدن تبدیل به دی هیدروتستوسترون شده و ماده اخیر است که مسئول بروز طاسی می باشد. عامل تبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون آنزیمی به نام 5 – آلفا رداکتاز بوده و غلظت این آنزیم در مناطق طاس بالاتر از مناطق غیر طاس است. با این حال غلظت این آنزیم در خانم ها فقط نصف آقایان بوده و میزان آن در منطقه ورتکس باز هم کمتر است. علاوه بر این پوست سر خانم ها دارای مقادیر بالاتری (نسبت به آقایان) از آنزیمی به نام آروماتاز بوده که از تبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون ممانعت می نماید. بخصوص غلظت این آنزیم در مناطق جلوی سر خانم ها بسیار بالا است و این دلیل این حقیقت است که فقط در مراحل پیشرفته آلوپسی آندروژنتیک در خانم ها قسمت جلوی سر و خط مو درگیر می شوند.
خانم های دارای آلوپسی آندروژنتیک پاسخ درمانی بسیار خوبی به پیوند موی طبیعی می دهند.
همانطور که گفته شد طرح ریزش مو در آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه با آقایان متفاوت می باشد و بطور کلی سه درجه طاسی در این بیماری شناخته شده است:
درجه یک: طاسی در منطقه مرکزی پوست سر (ورتکس) است.
درجه دو: طاسی در مناطق گسترده تری از پوست سر مشاهده می گردد.
درجه سه: طاسی با طرح مردانه با درگیری از جلوی سر تا قسمت وسطی پوست سر (ورتکس) ولی برخلاف آقایان طاسی کامل سر در خانم ها بندرت مشاهده می گردد.
در پاره ای از موارد علت آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه در خانم ها تزشح زیاد تستوسترون مثلاً توسط یک تومور (غده) می باشد که در این حال سایر علائم مردانه شدن از قبیل کلفت شدن صدا و موی زائد در صورت و نیز جوش غرور جوانی (آکنه) هم مشاهده می گردد. در اینگونه بیماران لازم است که سریعاً مداخله درمانی صورت بگیرد.

                                                           تقسیم بندی هامیلتون برای آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه

                                                          تقسیم بندی لوودویگ برای آلوپسی آندروژنتیک با طرح زنانه       

3) ریزش مو بصورت گسترده (دیفیوز) در خانم ها

در این حالت همه پوست سر بصورت یکدست دچار ریزش مو شده است. این فرم شایعترین نوع ریزش مو در خانم ها می باشد و در آن نه تنها تعداد موها کاهش یافته بلکه قطر هر تار مو نیز کم شده است. نظر باینکه ریزش مو در این بیماری گسترده و پخش است لذا منطقه دهنده موها نیز درگیر بوده و لذا این افراد معمولاً انتخاب خوبی برای پیوند موی طبیعی نمی باشند.

برخلاف نوع قبلی ریزش مو در خانم ها، این فرم طاسی در خانم ها دارای علل متنوعی بغیر از مسئله توارث می باشد و لذا لازم است که شخص مبتلا مورد ارزیابی دقیق قرار گرفته و نوع درمان وی نیز بدقت تعیین گردد.
ذکر این نکته ضروری است که در همه انسان ها چه خانم و چه آقا با گذشت زمان و پیر شدن فرق سر بازتر شده و موهای تمامی قسمت های پوست سر نازکتر و کمتر می گردند و این یک پدیده نرمال می باشد. شروع این پروسه نرمال از اوایل بیست سالگی بوده و دیده شده است که تا سن 50 سالگی حدود نصف خانم ها دارای درجاتی از کم شدن و نازک شدن موها گردیده اند و با شروع یائسگی این مسئله مشخص تر و شدیدتر می گردد و حتی بدلیل افزایش نسبی میزان تستوسترون در زمان یائسگی تعداد موهای جلوی سر نیز مقداری کاهش می یابد. همانطور که گفته شد طاسی وسیع و گسترده خیلی بندرت در خانم ها مشاهده می گردد.

الف) علل ریزش مو بصورت گسترده (دیفیوز) در خانم ها

1) سن بدین معنی که اکثریت سالمندان نسبت به زمان جوانی دارای موهای کمتر و نازکتری هستند.
2) وراثت بدین معنی که در برخی اشخاص به صورت ارثی با پیرشدن موهای همه سر کمتر و نازکتر می شوند.
3) اختلالات هورمونی بخصوص مشکلات تیروئید و سایر بیماری های هورمونی که موجب ترشح بیش از حد آندروژن ها می گردند.
4) داروها شامل قرص ضدحاملگی، داروهای تیروئید، داروهای ضدفشارخون، داروهای اعصاب مثل لیتیم، پروزاک و آنتی دپرسانت های سه حلقه ای، داروهای رقیق کننده خون مثل هپارین و کومادین، داروهای پایین آورنده کلسترول، داروهای ضدنقرس مثل Zyloprim، داروهای ضدالتهاب مثل کورتون ها، مقادیر بالای ویتامین A و تریپتوفان و داروهای مخدر مانند کوکائین.
5) کم خونی ها مثل فقر آهن بخصوص در خانم هایی که گیاهخوار هستند.
6) استرس های روحی شدید که معمولاً 3 – 2 ماه بعد باعث ریزش مو می شوند.
7) بیماری های فیزیکال (بدنی) شدید از هر نوع بخصوص تب بالا و عفونت شدید که معمولاً 3 – 2 ماه بعد باعث ریزش مو شده و متعاقب بهبودی کامل موها دوباره درمی آیند.
8) زایمان که معمولاً 6 – 1 ماه پس از آن تعداد زیادی از موها ریخته ولی معمولاً همه آنها مجدداً درمی آیند.
9) سیستمیک لوپوس اریتماتوسوس (SLE)
10) آسیب ناشی از رنگ مو، اکسیدان و صاف کننده های مو
11) مشکلات زنانه مانند تومورهای تخمدان
12) اعمال جراحی و بیهوشی عمومی
13) کم کردن وزن بصورت شدید و ناگهانی بخصوص با رژیم های غذایی نامناسب و غلط
در صورتیکه خانمی دارای ریزش مو بصورت گسترده (دیفیوز) باشد و علایم زیر در وی دیده شود بایستی تست های آزمایشگاهی از طرف پزشک معالج برای ایشان درخواست شود زیرا این احتمال هست که میزان هورمون های مردانه (آندروژن ها) در خون او بالاتر از حد نرمال باشد:
نامنظمی در عادت ماهیانه بخصوص اگر این مسئله به مدت طولانی اتفاق افتاده باشد، جوش غرورجوانی (آکنه) همراه با کیست که معمولاً جوشگاه برجای می گذارد، موهای زائد در صورت و بدن، وجود علائم وصفات مردانه مانند کلفت شدن صدا، نازایی، ترشح شیر از پستان ها
تست های آزمایشگاهی که معمولاً از سوی پزشک معالج درخواست می شود عبارتند از:
تستوسترون توتال و آزاد، دی هیدرواپی آندروستندیون – سولفات (DHEA – S)، پرولاکتین، CBC، آهن و TIBC، تستهای تیروئید، ANA و STS.

ب) درمان ریزش مو بصورت گسترده (دیفیوز) در خانم ها

این تصور اشتباه است که صرفاً بدلیل کم پشتی موها از اقداماتی نظیر رنگ کردن مو، استفاده از اسپری ها و ژل پرهیز کنیم با این تصور که همه این کارها همیشه برای موهای کم پشت ضرر دارند. کار درست این است که میزان این اقدامات را کاهش دهیم ولی انجام درست و منطقی آنها نه تنها باعث خوش حالت شدن موها می گردد بلکه با کاهش استرس فرد می تواند در رشد بعدی موها هم مثمر ثمر باشد. بایستی متذکر شد که استفاده از اکسیدان (بلیچ کننده های مو) و موادی که موها را صاف می کنند (مثل گلت) اکیداً ممنوع هستند. کوتاه نگه داشتن موهای کم پشت و استفاده از مدل های موی کوتاه نیز مفید هستند. در صورتیکه می خواهید موهایتان را رنگ نمایید توجه داشته باشید که سایه های روشن تررنگ مو کم پشتی موها را کمتر نشان می دهد و از این نظر بهتر است.
یکی از دلایل مهم کم پشتی موها در خانم ها کمبود آهن است و لذا پس از ارزیابی آهن بدن با تست های آزمایشگاهی و در صورت لزوم مصرف داروی مناسب (فقط با تجویز پزشک) استفاده از مواد غذایی سرشار از آهن مانند گوشت قرمز، زرده تخم مرغ و سبزیجات دارای برگهای سبز تیره توصیه می گردند. مصرف ویتامین C به بدن کمک می کند تا بتواند آهن بیشتری جذب نماید. اگرچه فولیکول در حال رشد مو نیاز زیادی به پروتئین دارد ولی استفاده بیشتر از مواد پروتئینی تأثیری در رشد بیشتر موها نداشته و توصیه نمی شود.
محلول موضعی ماینوکسیدیل (Rogaine) در 50 درصد مبتلایان به کم پشتی موها باعث بهبود شرایط موها شده و لذا توصیه می گردد و غلظت دو درصد آن برای خانم ها کافی است. در حدود 5 درصد از کسانی که از این محلول استفاده می کنند دچار افزایش تعداد موها در صورت (معمولاً گونه ها، بالای ابروها و گاهی لب بالا و چانه) شده با اینکه فرد اظهار می دارد که دارو را دقیقاً به موضع کم پشت مالیده است. علت این پدیده مشخص نبوده ولی این احتمال است که دارو از طریق جریان خون به مناطق دیگر رسیده و یا اینکه اندکی از دارو به بالش مالیده شده ودر حین خواب با صورت شخص تماس پیدا کرده است. در هر حال با تداوم مصرف محلول موضعی معمولاً این عارضه در عرض یکسال کاهش پیدا کرده و اگر هم دارو قطع شود موهای زائد بوجود آمده 6 – 1 ماه بعد از بین می روند.
خانم های دچار کم پشتی موها مکرراً از استروژن برای درمان استفاده می کنند ولی در حال حاضر بدلیل تأثیر بیشتر محلول موضعی ماینوکسیدیل و مشخص نبودن فایده استروژن در این زمینه استفاده از آن منسوخ شده است. هورمون درمانی (HRT) برای بیماری های دیگر (مثل علائم یائسگی) می تواند بر موها تأثیر منفی یا مثبت داشته باشد. اگر خانمی درحال مصرف HRT حاوی پروژسترون است بایستی از پزشک خود بخواهد که از پروژسترون های نسل سوم (که شباهت کمتری به آندروژن ها داشته و لذا برای رشد موها مفیدتر هستند) استفاده نماید.
سیپروترون استاید (Androcure) و اسپیرونولاکتون نیز گاهی برای کم پشتی موها در خانم ها استفاده می شوند. قرص فیناستراید (Propecia) که برای طاسی مردانه در آقایان استفاده می شود به هیچ عنوان در خانم ها کاربردی نداشته و نباید مصرف شود.
در صورتیکه خانمی دارای کم پشتی قابل ملاحظه موهای سر بوده و از درمان های دارویی سودی نبرده است، کاشت موی طبیعی می تواند به وی کمک کرده تا موهای پرپشت و خوبی داشته باشد و در این صورت مراجعه به کلینیک کاشت موی طبیعی دکتر علی وفائی توصیه می گردد.

ماینوکسیدیل (Loniten) دارویی خوراکی برای کنترل فشارخون بالا است که سالها در پزشکی مورد استفاده قرار می گرفته است ولی بدلیل عوارض جانبی شدید در حال حاضر این دارو برای درمان فشار خون  بالا  دیگر استفاده نمی شود مگر اینکه سایر داروهای متداول و کم ضررتر اثربخشی نداشته و جان بیمار به دلیل فشارخون بالا در معرض خطر باشد.یکی از عوارض جالب توجه و غیر منتظره مصرف این دارو رویش مو در مناطق غیرمعمول از  قبیل پیشانی و پشت    دست  ها  است. از این خاصیت برای تحریک رشد موها در مناطق طاس سر استفاده شده و بدین ترتیب محلول موضعی ماینوکسیدیل 2 و 5 درصد برای درمان طاسی سر بوجود آمد.

نام تجاری این محصول Rogaine   است و ساخت کمپانی Upjohn  می باشد. محلول موضعی ماینوکسیدیل را می توان بدون نسخه از داروخانه تهیه نمود و تأثیر غلظت 5 درصد آن 50 درصد بیشتر از غلظت 2 درصد می باشد. حداکثر اثرپذیری این محلول 5 ماه تا دو سال بعد از مصرف آن ظاهر شده و پس از این مدت تأثیر آن به تدریج کاهش پیدا می کند.اگرچه مکانیسم دقیق اثر ماینوکسیدیل در تحریک رشد موها نامعلوم است ولی ظاهراً این دارو از طریق طولانی کردن سیکل رشد مو (افزایش مدت زمان آناژن) عمل می کند. تحت اثر این دارو کیفیت موهای ظریف(مینیاتوریزه) سرشامل قطر و اندازه آنها بهبود پیدا نموده و لذا بطور کلی وضعیت موهای نازک و کم پشت فرد بهتر می شوند. لازم به تذکر است که ماینوکسیدیل دارای هیچگونه اثری بر مناطقی از سر که اصلاً مو ندارند، نمی باشد. مطالعات کنترل شده در مورد اثر ماینوکسیدیل نشان داده است که حداکثر اثربخشی این دارو در مورد منطقه ورتکس (قسمت بالای پشت سر) و حداقل آن در مورد منطقه جلوی سر (جایی که حداکثر توجه به ریزش موها شده و بیمار دوست دارد که بیشتر این منطقه بهبود پیدا کند) است.

دارویی است كه به صورت انتخابی فعالیت آنزیم 5- آلفارداكتازتیپ II رامهار می كند. 5- آلفارداكتازآنزیمی است كه برای فعالیت بعضی هورمونهای مردانه (آندروژنی) لازم است. فولیكول های مو و غدد چربی درپوست نسبت به هورمونهای مردانه (آندروژنی) حساس هستند و به اثرات آنها واکنش نشان می دهند.

شکل زیر ساختمان مولکولی این قرص را نشان می دهد.

قوی ترین هورمون آندروژنی، تستوسترون است كه درداخل سلول های حساس (مانند فولیكول های مووغددچربی درپوست) توسط آنزیم 5- آلفاردوكتاز تبدیل به دی هیدروتستوسترون شده و سپس این ماده روی سلول اثرمی گذارد. مردان با سطح عادی یا بالای تیپ II این آنزیم ،بیشتر احتمال دارد كه ریزش موی تیپ مردانه (آندروژنتیک) وبزرگی خوش خیم غده پروستات پیدا كنند.

در شکل زیر ساختار هورمون تستوسترون را مشاهده می کنید.

فیناسترایدكه این آنزیم را مهارمی كند، ابتدا برای درمان بزرگی خوش خیم غده پروستات به كارمی رفت. به دنبال استفاده از آن، اثربخشی آن دردرمان ریزش موی تیپ مردانه نیزمشاهده وثابت گشت.فرم دارو خوراکی بوده و از طریق جلوگیری ازتبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون مانع از ریزش مو می گردد. مصرف این دارو در 83% موارد موجب کاهش یا توقف ریزش مو و در 36% موارد موجب رشد مجدد مو می گردد. اثراین دارو 3 تا 4 ماه بعد از استفاده ظاهر می گردد. مصرف این دارو حتمابایستی زیرنظرپزشک صورت گیرد .ازعوارض جانبی این دارو در 05% افرادکاهش میل جنسی وعقیمی می باشد.

تاثیر محلول ماینوکسیدیل ( Minoxidil ) و قرص فیناستراید ( Finastride ) بر روی رشد مجددا مو . قرص فیناستراید آنزیم 5 آلفا- ردوکتاز را بلوک می کند.

در خانم ها ریزش موی شبیه نوع آندروژنتیك وجود دارد كه به ریزش موی تیپ زنانه معروف است. فیناستراید می تواند روی جنین پسریك خانم حامله اثرنامطلوب داشته باشد و سبب بروز ناهنجاریها در جنین گردد. به همین علت درخانم های باردار و یا خانم هایی كه احتمال باردار بودنشان درطی دوره درمان می رود، تجویزنمی شود و استفاده از آن در خانمهای باردار ممنوع است.

پس به نکته زیر حتما ً توجه کنید :

در آبان ماه سال 1384 گزارشی مبنی بر بروز ناهنجاری در جنین و الزام به سقط ، متعاقب تجویز قرص فیناستراید به یک خانم باردار، به مرکز عوارض ناخواسته داروهای ایران (ADR) رسیده است. جهت جلوگیری از بروز حوادث مشابه ، توجه خوانندگان عزیز را به نکات ذیل جلب می نمایم:

1- فیناستراید مهار کننده 5 - آلفا - ردوکتاز نوع 2 می باشد و از این طریق تبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون ( فرم فعال هورمون ) را مهار می کند.

2- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) کاربرد فیناستراید را در دمان هیپرپلازی پروستات و آلوپسی آندروژنیک (طاسی) در مردان تایید نموده است ولی استفاده از این دارو در هیرسوتیسم ( پرمویی صورت و بدن ) زنان مورد تایید  FDA نیست.

3- فیناستراید از طریق مهار تبدیل تستوسترون به دی هیدرو تستوسترون ممکن است باعث ایجاد اختلال در دستگاه تناسلی خارجی جنین پسر گردد.

4- فیناستراید در خانم های باردار یا زنانی که قصد باردار شدن دارند کنترااندیکاسیون مطلق دارد.

5- خانم های باردار باید حتی از تماس با قرص های خرد شده فیناستراید اجتناب ورزند.

6- استفاده از فیناستراید به عنوان داروی خط اول درمان هیرسوتیسم در خانمهای جوان به هبچ وجه توصیه نمی شود و در صورت لزوم به مصرف حتما باید از راههای مطمئن برای پیشگیری از بارداری اقدام شود.
اخیراً داروی جدید دیگری بنام Dutasteride (Avodart)  در بیمارانی که به Finasteride پاسخ نمی دهند مورد استفاده قرار می گیرد.یک ترکیب جدیدتر هم به نام پروسرین (procerin) به صورت قرص های خوراکی یافت می شود که مکانیسم مشابه فناستراید را داراست ولی عوارض جانبی داروی اخیررا ندارد .

                                                                                           قرص پروپشیا

اشکل دارو را در شکلهای زیر می بینید.

                                                                               قرص فاین پرشیا 1 میلی گرم

                                                                             قرص پروسکار 30  5 میلی گرم

منبع :